Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

İntuisiyanın qətl fərmanı – Aydan Nağıyeva yazır
971
23 Noyabr 2020, 13:19
 Artkaspi.az saytı Aydan Nağıyevanın  "İntuisiyanın qətl fərmanı" adlı yazısını təqdim edir:
 
 Rafiq Tağı müsahibəsində deyirdi ki, ağlına yeni ideya gələndə bunu tez bir yerə yazmağa başlayır, lakin ən çətin olanı ilk cümləni yazmaqdır, bu bəzən saatlarla vaxt apara bilir. Mən də ilk cümlə üzərində çox düşündüm və qərara aldım ki, elə Rafiq Tağının dedikləri ilə başlamaq daha yaxşı olar.  
 Onunla ilk tanışlığım "Qatilə didaktika dərsləri” adlı hekayəsi ilə oldu. Bu hekayədən sonra davamlı onun haqqında oxumağa və onun nəsr ustalığı barədə düşünməyə başladım. Biz ədəbiyyatçılar bədii əsərləri təhlil edərkən yerində, amma tez-tez "prototip” terminindən istifadə edirik. Prototip ədəbi obrazın konkret məkan və obyekt predmetinin mövcud olduğu halları göstərən termindir. Burada yazıçı subyektivliyi hadisələrə və obraza obyektivliyin yanında bir az zəif olur. Rafiq Tağının bu əsərindəki əsas obraz isə hər hansı prototipdən belə daha obyektiv, daha konkretdir. Əsas obraz Rafiq Tağının məhz özüdür. 
 Bir anlığa düşünün: daim təhdid və ölüm məktubları alırsınız, bəlkə də, tanımadığınız və ya ümumiyyətlə, tanımaq istəməyəcəyiniz insanlar tərəfindən ölüm hökmünə məruz qalırsınız. Yazıçısınız, amma sözdə birliyiniz səssizdir. Vətəndaşsınız, amma dövlətiniz səssizdir. Siz isə bezmədən, yorulmadan yazırsınız. Özünüz öz ölümünüz haqqında yazırsınız. Öz qatilinizi tənqid edir, ona məsləhətlər verirsiniz. 
 
 

 Əsər həyatda olan bəzi həqiqətləri bədii və bir o qədər də açıq şəkildə oxucuya çatdırır. Hekayədə ən maraqlı səhnələr, fikrimcə, qazların olduğu səhnələrdir. Sayılı sayda həyətlər var. Həyətlər də iki yerə ayrılır: səhralar və çəmənlər. Bu məni çəmən-ədəbiyyat və səhra-həyat ikiliyi haqqında düşünməyə yönəldir. Nəzərə alsaq ki, çoxlarının fikrincə, ədəbiyyat həyatı təqlid edir, elə həyatı səhra kimi təqlid etmək də yazıçının ixtiyarında deyilmi? "Səhralar” hamıya məlumdur, burada əsas məsələ "çəmənlər” və "qazlardır”. Qazlar, yəni şöhrətpərəst kiçik canlılar "çəmən” adlanan bu mühitdə gəzişirlər. Üstəlik başqa şöhrətlənmə ehtimalı olan canlıları-yadları da çəmənlərinə buraxmırlar. Kənardan komandaya bənzəyən bu qazlar öz aralarında da şöhrət yarışında olurlar. Şöhrətə digərlərindən daha tez çatan, ya da çatma ehtimalı olansa çox yaşamır. Onu  ya digər kiçik şöhrətpərəstlər "dimdikləyərək”, ya da  kiçik şöhrətpərəstlərdən də yuxarıda duran insanlar "didərək” öldürürlər.
 


 Həyata qayıdaq, insanlar da fərqlidirlər: həqiqəti deyənlər; yalan deyənlər; sadəcə susanlar. Həqiqəti deyənlərə baxaq. Həqiqəti insanlara deməyə çalışan bu insanların-qazların şöhrəti artdıqca "çəmən” və onun sakinləri onları sıxışdırmağa başlayır. Şöhrət də əhatəsinə uyğun bir "çəmən”də formalaşmalıdır axı, çünki bu yerlərdə əgər bir şöhrət bir çəmənliyə sığmırsa, çəmənlik bu şöhrətlə genişlənmək yerinə o şöhrəti sıxışdırmağa çalışır. Əgər sözü gedən "şöhrət”, ümumiyyətlə, bu yerlərin qaydalarına uyğun deyilsə, bu dəfə tək "çəmənlər” yox, "səhralar”da bu şöhrətin üstünə gəlməyə, onu ikiqat sıxışdırmağa başlayır. Qıcıqlandırıcı "şöhrət” məhv olana, ya da qaydalara uyana qədər bu davam edir.
 "Şöhrətim artıqraq yox, qətlə çatacaq qədər olarsa, batdım. Belə çıxacaq, bu şöhrəti qətlim üçün özüm sifariş etmişəm. Şöhrət get-gedə artan və qətl ehtimallarını da artıran anormal-anomal bir hadisədir”, - özü dediyi kimi, bəlkə də bu qətli (hansı ki, yaşadığı binanın yaxınlığında bıçaqlandı və bu hekayəsində də məhz bunu bildiyini deyir) öz şöhrəti ilə özü sifariş vermişdir, eynilə şöhrətinə görə ölən o ilk qaz kimi.
 
 "Biz qorxmadıqlarımıza qarşı qəhrəmanıq”. 
 Bir yazıçını da belə itirdik illər əvvəl. Hekayədə deyildiyi kimi onu öldürənlər özlərini bir müddət uğurlu qatil- qəhrəman saydı, sevincdən, bəlkə də, atılıb-düşdü, amma yalnız bir müddət. Tezliklə yeni hökm axtarışına çıxdılar.