Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Salur Qazanın yeddi başlı əjdahanı öldürməsi – “Kitabi–Dədə Qorqud”un 13-cü boyu
2311
15 İyul 2019, 12:01
  Artkaspi.az saytı "Kitabi – Dədə Qorqud”un son aylarda tapılmış yeni – "Salur Qazanın yeddi başlı əjdahanı öldürməsi” adlı  13-cü boyunu təqdim edir:

  Kayser Savur ayası, dumanlı dağ börösü, Savur igi, Eylül sevinci, Vulkadir derisi Bayandır padişahın vekili Kazandar. 
  Beylerim ile ala karlı, gög sünbüllü dağlara ava gitmiş içerik. Ferhat beylerinden ulak geldi. Kazan ne içersin? 10 bin düşman üstüne geliyor. 10 bin düşman geldiyini işitince kollarımı kovuşturub ak otağı içindeki evime girdim. 20 bin düşman geliyor deyince yerimden kımıldamadım. 30 bin geliyor deyince hiçe saydım. 40 bin geliyor deyince kara gözümün ucundan sert baktım, çekinmedim. 50 bin geliyor deyince el verib elleşmedim, azdır dedim. 60 bin geliyor deyince Allahı andım atlanmadım. 70 bin geliyor deyince yeltenmedim. 80 bin geliyor deyince ürpermedim. 90 bin düşman geliyor deyince arkaya doğru kaydım, zırhımı giydim. 100 bin düşman geliyor deyince yüz çevirib gitmedim, akar sudan abdest aldım, alnımı yerə koyub namaz kıldım, Muhammedi yaradan birce bara bağlılığımı bildirib, Ya Muhammed, Ya Ali medet dedim. 
  O günde kimleri öncül suvari birlik başı yaptım? Adabasa yerinde heybeti ile yer titreden, hasmına sert baktığında yürek yaran, aç aslanın ciyer bağrını kara saç içinde kavurup yeyen, çaya girse çalımını, kara kartal erdemli, avcu kuşun çeviği, Türkistanın direyi, Halep hanı, iki aylı Haden koklu, kara göne yavrusu Karabudağı öncül birlik başı yaptım. Sağdan kimi saldım? Bayandır padişah için Biçen padişahına elçi giden, vardığında Alay han ile Bolay hanı alt eden, Kıl Barağan başını kesen, geri dönerken Kaplan yatağı keçidinde dayısı Konur Alpın boynunu vuran, Al Ayqırı, padişah Bayandırın hediyesini kapan, savaş meydanlarının çiçeği avcı başı, Han Avşarı sağdan saldım. Soldan kimi saldım? Kızılca Tebrizden dökülüb göçen, Aras ve Kür suyunu yarıb geçen, demir kapı Derbendi tepib alan, tepdiyinde mızrağ ucunda er böyürden, Kumuk luludunu yaran, Şahdağı üzerinde gölgeliyini geren, Samur suyu üstünde içki kuran , kara kış gününde Kabaldan taze elma alıb gelen, Pamukçunun 14 köyünden harac alan, Manqışlağı talan salan, Tabasaran sultanı, 24 bin iyidin başı Kıyan oğlu Deli Dündarı soldan saldım. 
  Kazandar – Kendim dipde durdum, İç Oğuz beylerini sağdan saldım, Dış Oğuz ağalarını soldan buyurdum, Alagözün ağzında, Şerencana düzünde 100 bin kafire karşı geldim. Rakip tutdum, savaş yaptım, 7 gün 7 gece o kafirlere kılıç çaldım. 7 günden sonra etrafıma bakdım. 7 kafir kılıcım karşısında vuruşmaya girişmeyince 100 bin kafirin kırıldığını ondan anladım. Aras ve Kars kalesini o seferde aldım. Başıaçıqdan esir aldım. Akça kale, Sürmelide lalıkılbaşı daruqa yaptım. Beylerle Sehrap dağına seyre çıktım. Keyfimin yerinde olduğu sırada 6 bey oğluna kura ve nekkare verib kendim gibi bey yaptım. Kazandar – o anda bile alpım, erim diyerek öyünmedim. 
Bir gün ademler evreni, İslam dini kuvveti, konur atlı Salud igi, Eylülün sevinci, Vulkadir derisi, Savalan dağı yaylaklı, Sarıkamış kışlaklı, 80 bin er heybetli, kara çeliğin çeşkeni, Sürcelanın çeviği, Sahar otlarının temreni, Azerbaycan lengeri, padişahın vekili, Ulaş oğlu Kazan kara yazın en sıcak günlerinde ava çıkmış tazısı ilə av arıyordu. Ördekleri ürkütdü, ala parslanları kükretdi, 300 iyidi alıb Akminkara ava gitdi. Akminkarda av avdı, kuş kuşladı. İkindi zamanı dedi ki, beylerim, kimse benimle gelmesin, hepiniz orduya geri dönün ben yalnız başıma bir av avlayıb geleyim. Askerlerini gönderdikden sonra Kazan Konur atının üstünde Akminkarın tepesine geldi. Karanlık basdı. Bu kadar yol gelmesine rağmen bir şey avlayamadı. Perverdigara el açıb, ben beylerimden bir av avlarım diye ayrıldım. Bir av avlayayım yurduma avsız gitmemeyeyim. Yurduma, orduma sen beni avsız gönderme. Bu yakarışdan sonra alçak yerlere göz gezdirib av aradı. Kara dağın eteyinde yeddi yerde meşele gibi yanan işıklar gördü. Yeddi yerde koyu koyu kütük çıkan duman gördü. Kazan bu işıkları kendi ordusunun meşela işıkları sandı. Atının üstünde o işıklara doğru dağın tepesinden aşağıya yola koyuldu. Bu sırada Kazanın askerleri arasında olan Lala Kılbaşı adındakı Kazanın Lalası işitdi ki, Kazan yalnız başına av yerinde kalmış. Bunu öğrenir öğrenmez yerinde duramadı Kazanın ardınca gitdi. 
  Bu sırada Kazan işıkların olduğu yere yaklaşınca tepe gibi cismi yakar gördü. Meşe gibi kokan cismi eser gördü. Yedi yer evreni bir ejderhaya rast geldi. Yedi yerde meşale gibi yanan o ejderhanın gözleri imiş. Yedi yerde koyu koyu tütük çıkan o ejderhanın ağzının salyasıymış. Meşe gibi kokan o ejderhanın yalıymış. Ejderhayı gören Kazanın yüreği doldu taşdı, güm güm atdı. Kazanın aklı başından gitdi. Kazan ejderha ile dövüşmeye niyetlendi. Tam bu sırada dönüb arkasına bakdı. Lala Kılbaşı arkası sıra hazır gördü. Lalası ile konuşub onun fikrini sordu. Canım Lala bu tepe gibi yatan ejderhayı görür müsün? Bu ejderhanın üstüne varalım mı? Yoksa yan tarafdan sessizce savuşub kaçalım mı? Bu konuda fikrin en iyisi nedir? Lala düşündü ki, Kazan dedikleri er yiğitdir, mert yiğitdir. Ejderhanın üstüne gitme desem, belki bana kızıb, öfkelenir, kazab eder. Lala dedi. Beyim, karşı yatan Kara dağın göz bebeği sensin. Taşkın akan suların durgunu sensin. Yılkırın aykırı sensin. Deve sürüsünün boğrusu sensin. Koyunların koçu sensin. Erenlerin serdarı sensin. Yiğitlerin koç eri sensin. Ejderha dediklerinin aslı bir yılandır. O yılanın üstüne gitmelisin dedi. Kazan konur atının üstünde ejderhanın yakınına geldi. Ejderhayı ölü gibi yatar gördü. Kazan kendi kendine düşündü. Yatmış , uyurken er öldürmek mertlik olmaz. Hiyle ile bir kişiyi vurmak er oğluna yakışan bir vuruşma olmaz. Sanahandan bir ok çıkardı. Oku ejderhaya atıb uyandırdı. Uyanan ejderha kuyruğunu savurdu, dağı sarsdı, ateş püskürtdü, yerleri yakdı, biri nefes çekdi, her şeyi sömürdü. Kuru deve dikeninin yerde savrulup yuvarlanıp yatması gibi Kazan atının üstünden ejderhanın ağzına doğru sürüklenmeye başladı. Kazan bir nara atıb Allahına yalvardı. Ey dilediyini göglere çıkaran görklü Tanrı, ey batırdığını sessizliye qarq eden ulu Tanrı. Çok kimseler seni gögde arar, müminlerin gönlündesin. Sadıkların dilindesin. Allah Tanrı  sana bir diyenin ağzını öpeyim, iki deyenin ağzını çarpayım,akar çaylar üstüne köprü kurayım, kalmışların elinden tutayım, fakirlerin sırtını örteyim, demesinler son çağında Kazanı bir yılan yutdu. Ey Perverdigar, sen bana bir kurtuluş yolu göster. Kötü günün olmasın. Kötü günün olsa, Allahına yalvar. Allahına yalvaranlar mahrum qalmaz. Kazan ki Allahına yalvardı o anda onunla ejderhanın arasında otağa gibi kaya peyda oldu. Kazan o kayanın korunaklı kuytu tarafına geçince atından indi mizrağını yere sapladı, kalkanını elinde hazır tutdu. Bir yiğit sağ olduqca bir silah can verir. O silah bir an bir saat için bile o yiğite gerekli olur. Ejderha ne kadar çaba sarf edib, terkar-tekrar nefes çekib Kazanı yutmağa çalışdıysa da, kalkan onu savrulup ejderhanın ağzına doğru yuvarlanmasına izn vermedi. Kazan o kayanın kuytu yerine tutundu. Bu sırada ejderhanın heybetinden Kazanın bir gözü bulandı, kan çanağına döndü. Kazan kendi gözüne kızıb söylendi. Meret, sen benim namerd gözüm, kara çelik kılıcın keskinliyinden korkmazdın. Sahar otlar temrininden bunalmazdın. 16 batman kafir gürzü başıma vuruldu, hötlemedin. Ejderha dedikleri bir yılandır bunda ne var ki, bulanırsın, kanlanırsın. Senin gibi namerd göz, benim gibi bir mert yiğite neyler. Hançerini çıkarıp, gözlerini oymaya niyyetlendi, ancak eyer ben kendi gözümü oyarsam, Kazan ejderhanı görüncü başka bahane bulmayıb gözlerini çıkarmış derler deye düşünüb vazgeçti. Hemen sadahında bulunan okları çıkarıb 80 oku önüne döküb, bir bir ardınca ejderhaya atdı. Oklanan ejderhada daha sömürecek hal kalmadı. Can çekişmeye başladı. Kazan kara çelik sağlam kılıcını eline alıb kılıcı ile ejderhanın üstüne yürüdü ve yedi başını da boynundan kılıç ile kesib yere düşürdü. Ejderhanın ahusu yere dökülünce yer yüzüne alevler saçılıb, her yeri ateş sardı. Kazan ejderhaya hançerini sapladı, kılıcını sapladı, bıçağını sapladı ve ejderhanın üstüne bağdaş kurub oturdu. 

  Lala Kılbaş yerlere saçılan alevleri görüncü sandı ki, ejderha Kazanı yutdu. Ak ekmeyini çok yediyim beyim ah beyim diyerek elinde kılıç ile ejderhanın yakınına geldi. Yakına gelince ne görsün. Ejderhanın yedi başını kara yerde yatar gördü. Kazanı ejderhanın sırtında bardaş kurmuş oturur gördü. Lala dedi. Barakallah ağam Kazan erliğine, yiğitliğine aferin Kazan dedi. Kazan dedi: 
  – Canım Lala, ejderhayı ben öldürmedim. Senin bana verdiyin cesaret ve güç öldürdü. Hemen en iyi ustaları bulub getir bu ejderhanın derisini yüzdür –, dedi. Lala en iyi ustaları getirdib, ejderhanın derisini yüzdürdü. Kazan ejderhanın derisinden korkusuz bedenine giysi dikdirdi. Akça tozlu katı yayına kiriş gerdirdi. Üç çeyrekli sahar oklarına sadak dikdirdi. Kara çelik sağlam kılıcına kın yaptırdı. 6 dilimli kubbe şeklinde yünzüme kılıf dikdirdi. Ala budaq sür cidasına sap yaptırdı. Kurt tokalı Konur atının yeherine örtü dikdirdi. Gölgeliyinin yelkenini ejderha derisinden yaptırdı. Ejderhanın yedi başını hiç israf etmeden yüzdürüb ejderhanın iki kafa derisini Kazan kendi başına giydi. Atının örtüsü ile kendisi de ejderha donuna girdikden sonra padişah Bayandırı görmek için yola çıkdı. Bayandır Padişaha haber geldi. Kazan ejderha olub gelir. Oğuz eli tertemiz, o kadar saf  bir inanca sahibdirler ki, insan nasıl ejderha olur demezler. Sağda solda her kes konuşmaya başlayıb, Kazan insan iken biz onun emrinden çıkmazdık o şimdi ejderha olmuşdur. Bizim hepimizi yutar. Bir tepeye çıkalım. Yoldan geçerken onu ok yağmuruna tutalım. 
  Bayandır padişah söylenenleri dinledi ve söze başladı. Benim vekilim Kazan er yiğitdir, iyi yiğitdir. Belki ejderhaya rast geldi ola ki onu öldürdü. Ola ki ejderhanın donuna girdi. Ola ki Kazan Kazan ejderha olmuşdur. Ne Kavim ne kardeş tanır. Kara Budaq dedi. Padişahım bana izn verin gideyim Kazanın karşısına durayım. Eğer ejderha olduysa, evvele beni üzsün. Kara Budaq at oynatdı. Kazanın karşısına gitdi. Sesi duyulacak yerde durdu. Sadahından sahar bir ok çıkarıb, yayına takdı ve amcasına senin ejderha olduğunu söylüyorlar. Olmadıysan benimle gümbür gümbür söyleş. Söyleşmezsen gümbür okum il öldürürüm Kazan seni. Kara çelik kılıcımın keskin tarafı ile doğrarım Kazan seni. Eğer ejderha öldürdüysen, kazan mübarek olsun. Avından bir parça dediyini bana ver dedi. Kazan atından indi. Kılıcını Karabudağın beline bağladı. Karabudak kılıcına pehlivan orda durdu durmadı ve hemen Bayandır Padişaha varıb, Kazan ejderha öldürmüşdür diye haber verdi. 
  İç Oğuzu, Dış oğuzu çağırıb Kazanı karşıladılar. Kazan meydana varınca atından indi, 70 addım yürüdü. Bayandır padişahın ayağına kapandı. Ejderha derisinden yapılmış gölgeliyi dikdi. Bayandır padişah gölgeliyin altında bağdaş kurub oturdu. 7 gün 7 gece burada padişahı konuk etdi. 
  Dedem Korkut der Kazan gibi koçak yiğit bu dünyadan geldi, geçdi.