Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Lövbər atacağım yer bura deyil – Ali Ural
1667
14 Dekabr 2017, 14:26
  artkaspi.az A.Ali Uralın Frans Kafka haqqında "Lövbər atacağım yer bura deyil" adlı essesini təqdim edir: 
 

 
  Parkda gəzişərkən quş civiltilərinə ağlayan uşağın səsi qarışmasaydı, dayanmayacaqdı. Bu səsi eşidib ayaq saxlayır və balaca qızın yaşlı gözlərinə baxır, uşaq danışdıqca o da yeni bir hekayə fikirləşir. Gerçəyin yarasını xəyallarla sarıyıb sağaltmağa çalışır. "Ağlama, gəlinciyin itməyib!” İlk cümlə, ilk kömək. 
  Qızcığaz ağlamağını kəsir. Elə o anda həmin adam üzünə etiraz dalğaları çırpılmadan hekayəsinə davam edir. "Sadəcə gəzməyə çıxıb, bayaq onu gördüm, söhbətləşdik. Sənə məktub yazacağına söz verdi”. Sabah eyni saatda burada ol, o məktubu gətirəcəyəm. Elə cümlə ağzından çıxan kimi uşağın gözlərində göy qurşağı rəngləri yaranır. Adam məktubu gətirmək üçün parkdan çıxır. Eskalator yolu qısaltsa da, vaxt keçmək bilmir. Ertəsi gün uşaq gəlinciyin başına gələnlərdən bəhs edən məktubunu açır. Gördüyü yerləri, qarşılaşdıqları insanları... Bu "yazışma” poçtalyon xəstələnib kəndə gedənəcən davam edir. Ayrılmadan öncə balacaya bir gəlincik hədiyyə edir. "Artıq sənə məktub yazmayacaq, çünki özü gəldi. Düzdür, uzaq-uzaq ölkələrdə başına gələnlər onu bir az dəyişdirsə də, bu, sənin gəlinciyindir”. 
  Ah, sərgərdanlıq! Kafka yenə də sakit bir limana lövbər ata bilmir. Vaqonlar Berlindən Praqaya doğru yol alsa da, hər stansiyada parkdakı qucağında oyuncaq olan uşaq qarşısına çıxırdı. Kimsə onu "özü” olduğuna inandırmalıdır. Özü, yəni Frans Kafka "bir səhər insanı təngə gətirən yuxudan oyanıb, özünü elə yatağındaca nəhəng bir böcəyə çevrilmiş gördü”. Qriqor Zamza "Çevrilmə”dəki qəhrəmanın adı olsa da, bütün qəhrəmanlarını pozulmaz bir hərflə dağladı o: "K”. Qəfəslərin quş axtarmağa getdiyi zamanda böcək kimi oyanmaq nə üçün qəribə olsun ki?! Zamza bu halı qəbullanmasa da, ailəsi, dostları böcək kimi onunla davranır. Yalnızlıq, qorxu və başqalaşmanın birgə doğum günü hədiyyəsi: Bir qələm. Və Kafkanın ilk cümləsi: Yazmaq ölümdən daha dərin yuxudur! Ümidsizliyin içində dirilən ilahi başlanğıc. Hamı gerçəyi görə bilməz, fəqət hər kəs Gerçək ola bilər. Bu halda yazmağa yeni bir ad tapmalıyıq K. "Yazmaq = sitayiş”. 
 

 
 
  Bank işçisi Yozef K. 30-cu doğum gününün səhərində naməlum bir təqsirə görə həbs olunur. Hafizəsini ələk-vələk edib, günahını tapmasa da, ədalətin çarxları ona məsləhət vermək üçün gurultuyla fırlanırdı. Müdafiə pıçıltıya çevrilir, məhkəmə isə vəkillərlə üz-üzə gəlmədən davam edirdi. Ta ki 31 yaşına qədəm qoymadan bir gün əvvəl təkrar evindən çıxarılıb öldürülənə qədər. "Məhkəmə”dəki K–nın hekayəsi belədir. "Qəsr” dəki K–ya gəlsək, onun dərdi qəsrə çatmaqdır. K yeddi gün qəsrə çatmaq üçün mübarizə aparır. Fəqət namümkündür! Hər cəhdində daha çox ondan uzaqlaşır. 
  Kafka göylə çarpışmadı, xeyrin yanında yer tapmaq üçün sanki onunla yarışdı. Əgər bircə dəfə yaxşının yanında ola bilsəydi, insanlıq xoşbəxtliyə qovuşacaqdı. Bütün bunlar mütləq varlığa işarə idi. İnsan üçün sadəcə bir hədəf var idi. O halda, bu axmaqlıqlar nə üçün idi? Kafka məktublarından birində belə yazırdı: "İnsanda taqət qalmayana qədər sol əllə edilən axmaqlıqların cəzası sağ ələ kəsilir. Belə axmaqlıqları hər insan edir, Minze, özü də çox, daha çox”. Kafka vərəmin caynağına keçmiş ömründə həqiqəti yalandan ayırmağa çalışdı. "İçimdə yüz minlərlə qorxunc və saxta duyğular var. Həqiqi hisslər isə nədənsə ya özünü bəlli etmir, ya da çox zəif işartıları duyulur”. İnsan hələ də kəşf olunmamış ada kimi dalğalara göz qırpırdı. Fəqət ətrafda nəinki gəmi, qayıq belə yox idi. "Müəllim sənsən, amma təəssüf ki, ətrafda şagird görünmür” deyə ciyərləri sıradan çıxana qədər deyindi. Qırx bir yaşında sanatoriyada olarkən həyat hekayəsi bitdi, ya da başladı. Kim bilir... Geriyə isə yandırılmasını vəsiyyət etdiyi kitablar və içində atasına yazdığı 61 səhifəlik məktubun da olduğu yazılar qaldı. Bir də bu cümlə: "Dünya uğrunda mübarizə aparmaq necə də gülüncdür”. 
 
  Türkiyə türkcəsindən uyğunlaşdıran: Aytac Quliyeva