Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

İndi yazmaq yox, daha çox pozmaq mərhələsindəyəm – Sərdar Aminin müsahibəsi
1531
15 Dekabr 2017, 09:17
  artkaspi.az  gənc yazar Sərdar Aminin müsahibəsini təqdim edir: 
 
 
 
 

  – Sərdar, ilk kitabın çıxana qədərki dövr haqqında danışmağını istərdim. Sən ədəbiyyata belə deyək, romanla gəldin. Romana qədər nələrsə yazmışdınmı?
  – Doğrusu, ədəbiyyata gəldiyimi sizdən eşidirəm. Əgər bu olubsa, nə zaman baş verdiyini hiss eləməmişəm. Yazmağa başladığım tarixə gəlincə, ədəbi informasiyaların da qədəmlərini hiss etməmişəm. Bu proses bir növ, Vaqif Bayatlının təbirincə desək, "bahar budaqlardan çəkilən kimi” baş verir. Məncə, ədəbiyyat adamı olmaq nəyinsə gəlməsilə baş vermir, nələrinsə getməsi ilə üzə çıxır. Məsələn, insanın arınması sayəsində yerdə qalanlardan biri də ədəbiyyat olur. Bircə onu bilirəm ki, 2009-cu ildən sonra yazdığım yazıları qorumağa başlamışam. Bu həm də televiziyaya gəldiyim tarixlə eyni vaxta düşür. Ətrafımda yazılarımı görüb bəyənənlər mətnlərimə ciddi yanaşırdı. Özüm cızmaqaralarımı təbəssümlə, gülə-gülə edirdim. Sizə deyim, düz 2 il yazılarımı müxəlif iş yoldaşlarım saytlara, qəzetlərə göndərib, belə dərc edilmişəm. Heç birindən də xəbərim olmayıb.
 
  – "Qaratoyuq nəğməsi” romanı müəllif kimi özünü qane etdimi?
 – Məncə, bu sualdan sonra müəllifin səmimi olması oxuculara hörmətsizlikdir. Öncə onu qeyd edim ki, məncə müəllifin öz mətnini illərlə bəyənməsi, onun o yazını yazdığı zaman olduğu yerdə qalması deməkdir. Hə, burda bir sual da ortaya çıxa bilər ki, o zaman yazmamaq, daha yaxşısını yazacağın günə qədər pozmaq daha düzgün deyilmi? Bunu inkar etmirəm, amma düşünürəm ki, yazıçı öz kitablarını ayağının altına qoyaraq yüksələ bilər. Yazıçı yazmalıdır, onu oxuculara təslim etməlidir, rejissor da həmçinin çəkməlidir. İllər sonra müəllifin öz əsərindən razı qalıb- qalmamağını etiraf etməsi məsələsi bir az məhrəm söhbətdir. Bu söhbətin oxucuya xeyir gətirəcəyinə də inanmıram. "Qaratoyuq nəğməsi” diridir, kütləvi oxucunun belə sevə biləcəyi romandır. İndi isə insanın, insanlığın halına yandığımdan, sadəlövhcəsinə, ənənəvi tərzdə roman yaza biləcək halda olmadığımı bilirəm.
 
  – Bu romanın ideyası necə yarandı?
  – O zamanlar yalnız şeir yazırdım. Romanın mövzusu isə elə o vaxtlardan məni düşündürürdü.  "Qaratoyuq nəğməsi”ni hekayə kimi görürdüm. Məni gənc olduğuma görə ciddiyə almasalar, bunu kiməsə hədiyyə edəcəkdim. Çünki nəsr müstəvisinə çıxmağa cəsarətim və inamım yox idi.
  2010-cu ildən yazmağa başlamışdım. Yazdıqca yazırdım, gördüm işlər hekayə əndazəsindən çıxır. Elə bu zaman romanın ilkin variantı silindi, bəsit bir şeyə görə – texniki səbəbdən. Bu situasiyanı heç kəsə arzulamıram, başına gələnlər yaxşı anlayar. 10 gün əlim işə yatmadı, heç nə bacarmırdım...
Sonra Tarkovski "köməyimə gəldi”, "Stalker” filminə baxdım. Film haqqında məlumatları oxuyarkən gözümə bir informasiya sataşdı. 
  Tarkovskinin bu ilahi filmi montaj prosesində ikən bir dəfə silinibmiş. Rejissor bu əcaib, şeir kimi filmi usanmadan ikinci dəfə lentə alıbmış. Bir az yekə müqayisə olsa da, Əmir Teymur qarışqadan ibrət aldığı kimi, mən də Tarkovskidən örnək götürdüm, yenidən yazmağa başladım. Demək olar ki, heç bir mənzərəyə, təsvirə təkrar qayıda bilmədim. Alınmadı. Eyni mövzunu başqa motivlərlə yazmağa başladım, iki il sonra "Qaratoyuq nəğməsi” ərsəyə gəldi. Bu roman daim müharibəyə, insan ölümünə nifrət edən bir gəncin savaşa atılmaq məcburiyyətində qalması və orada qəhrəmana çevrilməsini ön və arxa cəbhələr üzərində təsvir etmək istəyimin bəhrəsidir.
 
  – Sənin ssenarilərin əsasında bir neçə film çəkilib. Gələcəkdə yaradıcılığını bu istiqamətdə davam etdirmək fikrin varmı?
  – Kənan, doğrusu, məncə yazıçılıq, rejissorluq bir-birlərinə yad sahələr deyil. Ola bilər ki, yazıçılıq böyük dağa doğru, məqsədə doğru gedən çığırdırsa, kino o məqsədə gedən asfalt yoldur. Yuxarıdan baxdıqda ikisi də naxışdır, aşağıdan baxanda birində atlılar, insanlar, digərində avtomobillər şütüyür. Yolla, cığırla yaxşıca gedənlər də var, bu yolları, cığırları salanlar da. Ola bilsin ki, müqayisəm yetərincə qüsurludur, amma fikrimi izah etməkdə əlimdən tutdu. 
Əslində çox yaxşı roman heç zaman çox gözəl film ola bilmir. Əla fikirlər var ki, onlar yalnız yazılanda ürəyə qədər gedib çıxa bilir. Elə düşüncələr tapıntılar da var ki, onlar yalnız görüntü ola bilər. Məsələn, ürəkdən ağlayan bir ananın gözlərini sən ağ-qara hərflərlə nə qədər orijinal təsvir etməyə çalışsan da, bu təsvir Allahın işarələri olan o nəmli gözləri göstərən ekranın yanında sönük görünəcək. 
  Amma elə misralar da var ki, onu görüntüyə çevirməyə nə qədər cəhd etsən də, şair sənin fövqündə qalacaq. Yenə Bayatlıdan misal çəkəcəm: "Gedirəm, gözümdə bir dəvə kini,
  "Gedirəm, qolumda küçə davası...” Ay rejissorum, gəl, bu misranı görüntüyə çevir, Bayatlıyla yarış görüm...
  Məncə, nəsrdə, şeirdə sənətkarlıq odur ki, yazdığın nəsnə yalnız mətndə effektiv olsun, görüntüyə, şəklə çevrilə bilməsin. Şəklə çevrilirsə, o fotodur, mətn deyil. Kinoda da "danışma, göstər!” prinsipi diridir. 
  Müqayisəsi məndən uzaq, Abbas Kiarüstəmi, Terrens Malik və başqa onlarla rejissor var ki, onlar həm də şairdir, həm də yazıçı.
  Məndə bu proses paralel gedib. Bir-birinə mane olduğunu da düşünmürəm. Romanı yazdığım zaman şeirlərim də olub, eyni zamanda bir neçə film də çəkmişik. Düşünürəm ki, bu proses belə də davam edəcək. Məhsuldar biri deyiləm. Yazacağım nəsnənin çox orijinal, kreativ olması şərtdir. Ənənəvi yolla getmək istəmədiyim üçün az-az gözə dəyirəm.
Hazırda da əlimdə və beynimdə bir sıra ssenarilər var. Sadəcə, stimul və şərait uyğun olmadığından bəzi həmkarlarım kimi bu ideyaları içimə gömüb, üstündə ağlayıram.
 

 
  – Uğurlu telelayihələrin müəllifi olmusan. RTV-nin "Yeni səhifə” verilişini hamımız xatırlayırıq. Hansısa telekanalda yenidən veriliş aparmaq istərdinmi?
  – 7 illik televiziya fəaliyyətimdən sonra qəribə bir yorğunluq hiss edirəm. Televiziya əsərlərini kütləvi oxucuya hesablayan yazıçılar üçün bəlkə də uğurlu bir yerdir. Amma mən nədənsə, televiziyanın yazıçı üçün səfadan çox cəfa olduğunu düşünürəm. 
Düzdür, çalışdığım televiziya yetərincə uğurlu bir məkan idi. Ona görə də, fikirlərimi ümumi "yazıçı-televiziya” kontekstində qəbul etməyinizi istərdim. 
  Bu gün televiziyalar kommersiya və digər zəruri şərtlər ucbatından reytinq naminə çalışırlar. Bu proses bir yerə qədər başa düşüləndir. Çünki özəl kütləvi informasiya vasitələri özünümaliyyələşdirən qurumlar olmalı, onlar qazanc gətirməlidir. Amma onların daha əfzəl bir borcları var, uyğun mühiti yaratmaq. Tamaşaçı yönələn bir varlıqdır. Əslində peşəkar televiziyaçılar istənilən bir proqramı reytinqli hala gətirə bilmədir. Bu, onların bacarıqları çərçivəsində olmalıdır. Bu gün ailə-məişət zəmnində baş verən xırda problemlərin hər saniyəsi qızıl olan televiziyalara daşınması çox acınacaqlıdır. Daha acınacaqlı bir durum isə bu tip proqramların bir kulta çevrilməsi, öz auditoriyasını möhkəmlətməsidir. Bu acınacaqlı durumu aradan qaldırmaq get-gedə çətinləşir. Analoji vəziyyətdə sənət layihəsi ilə efirdə olmaq televiziyalara sərf etmir. Bu üzdən bizim sadaladığınız tipli verilişlərə yenidən qayıtmağımız da yersiz görünür.
  Yaşar Kamal demişkən: "O iyi insanlar o güzel atlara minib çekib gittiler...”
Bayaqdan xeyli qeyri-təvazökarlıq etdim, amma bu təkcə mənim "Yeni səhifə” verilişimə aid deyil, bütün sənət layihələri eyni aqibətə uğradı. Amma uyğun şərait olarsa, mən öz ampluamda qollarımı çırmalamağa hazıram.
 
  – Səni necə təqdim edəndə xoşuna gəlir? Şair yoxsa yazıçı?
  – Sizə necə xoşdursa, elə müraciət edin. Əslində bu iki ad da mənim üçün çox müqəddəsdir. Hələ ki, heç birinə özümü layiq bilmirəm, inanın, yersiz təvazökarlıq kimi qəbul etməyin, həqiqəti deyirəm, mən hələ ki, nəsə demək istəyən bir gəncəm, demək istədiyimin mində birini ifadə edə bilməmişəm. O üzdən, bu adların heç birini səmimi qəbul edə bilmirəm. Sizdə təbəssüm yarada bilər, amma mənə kimsə "şair” deyə müraciət edəndə, elə bilirəm xoş bir zarafat edir.
 
  – Sənin esselərində kinematoqrafik elementlər qabarıqdır. Belə deyək, süjetli esselər yazırsan. Əslində onları elə hekayə kimi də oxumaq olar. Bu barədə nə düşünürsən? Hekayə ilə essenin sərhədində yazılan bu mətnlərin yazılmasına bir müddət televiziyada çalışmağının bir təsiri olubmu?
  – Çalışdığım televiziyanın, xüsusilə televiziyadakı ziyalı kollektivin mənə müsbət təsiri danılmazdır. Amma kinonun mətnimə təsiri varsa, bunun səbəbinin televiziya olduğunu düşünmürəm. Çünki kitablarla yanaşı yüzlərlə filmə baxmışam. Xüsusi kateqoriyaya aid bu filmlərin mənə təsirini daha çox hiss edirəm. Çağdaş dünya kinosu ilə daha çox tanışam, nəinki çağdaş ədəbiyyatla. Bunun əsas səbəbi müasir dünya ədəbiyyatına Azərbaycanda adekvat reaksiyanın olmamağıdır. Əslində çağdaş kino müstəvisində də vəziyyət eynidir. Sadəcə, yaxınlıqda inkişaf etməkdə olan Türkiyə kino bazarı olduğundan və bu bazara internet üzərindən daha rahat əlimiz çatdığından, az öncə dediyim kateqoriyaya aid filmlərlə bu müstəvidə tanış ola bilirik. Türkiyə kitab bazarının yetərincə əlçatan olmamağı bu işdə bir az bizi ləngidir. Ümid edək ki, nəşriyyatlarımız işini bir az da gücləndirəcək və biz dünya ədəbiyyatı ilə öz dilimizdə tanış olmaqda çətinlik çəkməyəcəyik. 
  Esselərimdə kinematoqrafik elementlər diqqət çəkirsə, bu qeyd etdiyim səbəbdən və filmlərə olan sevgimdən doğur. 
Son bir neçə ayı nəzərə almasaq, gündə azından bir film seyr etmişəm. Və bu filmlərin verdiyi ipucları da esselərimdə görünüb. Həm də son dönəmlər çalışdığım "Ədəbiyyat qəzeti”ndə bu tip yazılara, alt qatı olan mətnlərə marağın yetərincə olması məni bu işə daha da həvəsləndirib.
 
  – Müsahibələrindən birində demişdin ki, hansısa yazımın mənə uğur gətirməyəcəyi ilə artıq barışmışam. Niyə bu qədər ümidsizsən? Axı sənin maraqlı mətnlərin var və üstəlik, gəncsən. Ömür hələ irəlidədir. 
  – Yəqin ki, konteksdən çıxarış etmisiz, ya da bu cavabımın sualı sırf kütləvi uğurdan bəhs edib. Bəli, etiraf edirəm ki, nə zamansa kütləvi tamaşaçı, kütləvi oxucu qarşısında səmimi uğur qazanacağıma inanmıram. 
Çünki mənim sevdiyim, izldəyim rejissorlar, yazıçılar da xüsusi tamaşaçı, xüsusi oxucu kütləsinə malik insanlardır. Mən də yazılarıma eyni reaksiyanı görürəm. Əslində burda kədərli heç nə yoxdur. Bu durumla sevərək barışmışam. Kütləvi uğurun resepti bəllidir. Sənətdə uğur qazanmağın yollarını sosial şəbəkə üzərindən də test etmək mümkündür.
 
 
 
 
 

  – "Şeiraltı” kitabın necə qarşılandı? Deyəsən kitabının təqdimatını keçirmədin. 
  – "Şeiraltı” kitabım çox pis qarşılandı. Səmimi demək lazımdır, kimdən pərdələnirik, yaxud özümüzü kimə göstəririk ki? Sosial şəbəkədə şeirlərimizə xoş sözlər deyən, bəyənən oxucular heç kitablarımızın yanında olmadı. Bu acı reallıqdır. "Şeiraltı” şeirlər kitabımda vəziyyət eynidir. 
Məhdud çevrədə kitabın təqdimatı olub, təxminən 100 nəfər dost-tanış, yarısəmimi, yarı "xətrin qalmasın” prinsipi ilə kitabı alıb. Yaxın zamanlarda "Şeiraltı” kitabı üçün bir də imza günü keçirəcəyik. Oxucular gəlsə, təbii ki, sevinərik.
 
  – "Bir şair yıxılıb qalıb içimdə”. Şeirlərindən birində bu misra diqqətimi çəkdi. O şairin ayağa qalxması üçün nəsə etmisənmi? 
 – Mənim görəvim o şairi yıxmaqdır, qaldırmaq yox. Yıxılı vəziyyətdə yazdıqları da bərbad deyil. Mütəkkəyə dirsəklənib, yazır. Qalxıb nə edəcək ki? 

  – Təzə nə yazırsan? Növbəti ildə yeni kitab düşünürsənmi? 
  – Yəqin ki, olacaq. Artıq ilk romanımdan 5 il ötdü. Əslində düşünürdüm ki, ikinci roman çox vaxt aparmaz. Amma əksinə oldu. İndi yazmaq yox, daha çox pozmaq mərhələsindəyəm. Qeydlər toplandıqca roman olmur.
Gərək material gələn kimi yazmağa başlayasan. Çünki yazıçı bədii informasiya ilə paralel onun havasını da qəbul edir. Qeydlərə ümid olub, münbit zaman gözləmək uğursuzluğa gətirib çıxarır. Havası qaçandan sonra o qeydlər o qədər quruyur ki, cümlələrinin çox solğun olduğunu hiss edirsən. Belə quru informasiyanı heç kimlə bölüşmək istəmirəm. 
Amma növbəti ilə qədər əlimdəki romanı bitirəcəyimi düşünürəm.
 
  Söhbətləşdi: Kənan Hacı