Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Düşüncə qatında yeni fikirlər – Aygün Süleymanova yazır
1029
15 Noyabr 2017, 10:06
  artkaspi.az teatrşünas Aygün Süleymanovanın "Praktika”da "Ked”...  tamaşa və ya virtual oyun" adlı məqaləsini təqdim edir:
 

 
  Xəbər verdiyimiz kimi 1-6 noyabr tarixlərində YARAT Müasir İncəsənət Məkanında "M.A.P” Bakı İncəsənət Festivalı keçirildi. Festival çərçivəsində bir-birindən fərqli, müasir yanaşmada tamaşalar, ustad dərsləri, mühazirələr təqdim olundu. Biz də fraqmentar olsa da bu festivalı işıqlandırdıq. Və hələ də işıqlandırmağa davam edirik. 
  3-5 noyabr tarixində İsrailin Qaqa intensiv müasir rəqs məktəbi performans-oyun-ustad dərsləri göstərdi. Müasir rəqslərin əsasında qurulan dərslər Ohad Naharin ilə yaxından işləyən müəllimlər tərəfindən keçirildi. Təlimçilər gələn tamaşaçıları da dərslərə oyunçu edərək Qaqa rəqs dərslərinin mahiyyətini çatdırdılar. Bu dərslər eyni prinsip üzərində qurulsa da, rəqqasa özünün bilik və istedadını göstərmək şansı da verilir. Qaqa məşğələlərində rəqs hərəkətləri səviyyələrə bölünür və beləliklə dərslərin gedişatı zamanı rəqqaslar imkanlarını genişləndirmək və plastikalarını zənginləşdirmək şansı qazanırlar.
  Festivalın üçüncü günü Akademik Milli Dram Teatrında müsafir Rusiya "Praktika” Teatrı "Ked” tamaşası ilə çıxış etdi. "Praktika” teatrı Rusiyanın müasir prodüser teatrıdır ki, burada nə bədii rəhbər, nə də ki, truppa var. "Praktika” 2016-ci ilin sentyabr ayında gənclərə yaradıcılıqlarını realizə etmək və ən yaxşı müəlliflər, rejissorlar və rəssamlarla işləmək üçün imkanlar yaratmaq məqsədilə yaradılıb. 
  Tamaşanın əsas qəhrəmanı 26 yaşlı Qrişadır. O işləmir, axşamlar əylənir, pivə içir və marixuana çəkir. Valideynlərə oxşamaq ona qorxulu, ofisdə oturub pul qazanmaq  darıxdırıcı gəlir. Başqalarının hesabına isə həmişə əylənmək olar. 48 saat ərzində Qrişa yeni ked (idman çəkməsi) almasa da başına çoxlu hadisələr gəlir. Qısası, mövzu budur.
 

 
 
  Tamaşanın rejissoru Ruslan Məlikov: "Praktika” teatrında da zal yetərincə balacadır, alçaq tavan və güzgü bu məkanı dağıtmaq üçün düşünülmüşdür. Nəticədə biz qara qutunu açmağa nail olacaqdıq. Lakin sonradan düşüncə qatında yeni fikirlər doğuldu. Biz tendensiyanı dəyişdik: baş qəhrəman Qrişanı nə iş, nə biznes, nə hər hansı hobbi, ideya ilgisi çəkir və o, tədricən seqmentləşir. Əgər insanın məqsədi varsa, bütün bunlar onun ətrafında cərəyan edəcək. Yox əgər məqsəd yoxdursa, insanın dünyası seqmentləşəcək. Biz məhz bunu zamanın xarakterik cizgisi kimi qeyd etmişik.  
  Dramaturq Lyubov Strijakın "Ked” pyesinin süjeti əsasında qoyulan tamaşa daha çox virtual oyun kimi anlaşılır, sanki baş qəhrəman Zamanla oynayır. Bilərəkdən ya da bilməyərəkdən zamanı gecikdirməyə çalışır. Gerçək zaman ona hamilə qalan sevgilisinin məsuliyyətini yada salır, o isə bu məsuliyyətdən qaçmaq üçün sevgilisini dostuna sırımağa belə razıdır. Qrişa (Danila Şevçenko) paradoksal səslənsə də üsyan etmir, ancaq ideya mübarizəsi aparır. Bu mübarizə nə siyasi, nə sosial formadadır; ekzistensional qatda o, öz həyatına təhlükə olacaq addımları atmaqda israrlıdır. 
 

 
 
  Tamaşa başlamadan öncə tamaşaçı dəhlizdə artıq klub musiqisini eşidir. Tamaşanın stilistikası da məhz musiqi, işıq və plastika üzərində qurulmuş klub gecəsidir. Onlar sanki tamaşa oynamırlar, müasir-gündəlik geyimlərdə münasibət qururlar. 
  Tamaşanın aktyoru Danila Arikov: "Biz öz ailəmizdə, valideynlərimizlə böyük bir şablonun içərisində yaşadığımızı başa düşürük və bilirik ki, bu şablon həyat bizim müasir yaşamımızda işləmir, nəticədə bizi anlamayan valideynlərimizlə toqquşma baş verir”
  Baş qəhrəman 26 yaşlı Qrişa musiqi və səsin fonunda peyda olur, əllərini havada sanki meditasiya edir. Onun enerjili, hərəkətli anası başqa bir plastik rəsmdə çıxış edir; onun əlləri boşluqda dalğa kimi hərəkətdədir: o, guya hansısa əşyalara toxunur, stolu yığışdırır, nə isə yuyur, nə isə təmizləyir. Burada vizual görüntü (əşyasız əşyalı oyun) çox gözəl düşünülmüşdür. Bu oyun digər qəhrəmanlara da şamil olunur. Belə ki, Qrişanı işdən qovan ofisdə keçmiş həmkarı və dostu Mişa stulda əyləşib, boşluğa baxır, ancaq barmaqlar sürətlə hərəkət edir; Mişa mövcud olmayan klaviaturada iş görür.
 

 
 
  Tamaşanın rejissoru səhnəni əşyalardan azad edib, predmetsiz bir səhnədə oyun hazırlayıb. Səhnənin mərkəzində düz-oval formada güzgü-ekran qurulub. Tamaşaçı oyunun müxtəlif mizanlarında şəhərin canlı panoramasını dəlisov ritmini görür.
  Qrişanın həyatı qaranlıq konfliktlə qurulmuşdur: kənardan normal görünən valideynləri ilə o qarşıdurmadadır. Atalığı xaricdən son model iPhone və onun ürəyincə olmasa da dəbli kepka gətirir. Burada konflikt olmasa da, Qrişa səbəbsiz konflikt yaradır, həm onlar kimi olmaqdan qorxur, həm də olmamaqdan dəhşətə gəlir. Ona qarşı sevgi var, normal ailə var, sadəcə sanki kənar müdaxilə nizamı pozur. Bu müdaxilə onu işdə rəhbərlik ilə, sevimli rəfiqəsi ilə konfliktə gətirib çıxarır.
  Qrişanın ambisiaları, hər hansı məqsədi yoxdur. O, oynamağı, dostları ilə əylənməyi, klublarda gecələməyi sevir. Ona elə gəlir ki, etdikləri ən doğrusudur. Kənardan  müdaxilə olunan kimi o, marixuananın təsiri altına düşür. Sanki kimisə cəzalandırır. Nəticədə dostlarından biri Hollandiyaya oxumağa gedir, digəri sevdiyi qız ilə ailə qurmağı seçir. Və Qrişa tək qalır. Nəticədə özü özünü cəzalandırır. 
 

 
 
  Gənc dramaturq Strijakın pyesi müəyyən bir zamanı, konkret tarixi əhatə edir. Üç qəhrəmanın gecə klubundakı həyatı kənardan "gəncliyə” mənfi nümunə, sonucda qorxulu təkliyə qarşı üsyan kimi anlaşılır. Pyesdə ancaq bu üç gəncə səs hüququ verilsə də, rejissor Məlikov qadınların bərabərhüquqluğunu qoruyub saxlayır. Qrişanın keçmiş sevgilisi, indi isə Saşanın nişanlısı hamilə Katya, Polina və feminist kimi mübarizədə aparan azad Tanya. Bu obrazların hər birinin söylədiyi daxili monoloqlar onların yaşamaq üçün səmimi mübarizəsidir.
  Səhnə tərtibatında əsas rolu mərkəzdə qurulmuş ekran oynayır. Məsələn, ekranda gülən simalı stulda əyləşən, həyata inamını itirən oğlan təsvir olunur. Və ya özünə inamlı qız rəqs edərək özünün gözəl həyatından danışır, oxumağı və onda bütün bunların uğurlu olduğunu söyləyir, lakin ekranda hərəkətsiz, yanaqlarından göz yaşı axan baş görünür. Ən maraqlı kadrlardan biri də qızlardan birinin ekran qarşısına çıxmasıdır, o, diqqətlə özünə baxır və səssizcə gedir. Bu isə ən gerçək və səmimi dialoq kimi oxunur. Sonda yəqin hamı üçün maraqlıdır,  baş qəhrəman özü üçün ked ala bilirmi? Bu sualın cavabı da virtual oyunun bir hissəsinə çevrilərək, səs-küydə əriyib, sonlanır...