Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

“Arşın mal alan” müzikli Qazaxıstan səhnəsində
1236
02 Aprel 2018, 08:40
 "Arşın mal alan” musiqili komediyasının Şərqi Qazaxıstan vilayət Gənclər Teatrındakı premyerası yubiley tamaşasına çevrildi – gənc truppanın onuncu tamaşası ba. tutdu. Gürcüstandan dəvət olunmuş rejissor Qoça Xviçia janrın xüsusiyyətlərini qoruyaraq klassik əsərin müasir interpretsiyasını yarada bildi. 
 

 Melodiklik, real həyat-məişət süjeti, dəqiq tapılmış xarakterlər və tamaşanın oyun başlanğıcı, lirik-sentimental sevgi xətti və Üzeyir Hacıbəylinin məşhur operettasının komediya personajları yeni simalar tərəfindən Oskemen səhnəsində öz təcəssümünü tapdı. 
 Ü.Hacıbəyli öz operettasında Avropa musiqi mədəniyyətinə çoxlu Azərbaycan xalq musiqi və rəqs intonasiyalarını daxil etdiyi halda, gürcü rejissorunun quruluşunda Şərq koloriti yalnız musiqidə qorunmuş, əsas süjet isə müasir yozumda həll edilmişdi. 
 Gənclər Teatrı musiqili tamaşasının quruluş ənənəsini nəzərə alaraq, cəsarətlə yeni həll yollarını tətbiq etmişdi. Komediya elementləri və dramatik hadisələr möhtəşəm mahnı və rəqslərlə birləşərək tamaşanın bədii mahiyyətini müəyyənləşdirirdi. 
 Aktyorlar "Xanımlar və cənablar!” tamaşa başlanır deyərək zaldan səhnəyə qalxırdılar. Bu proloqda aktyorlar ingilis dilində "Siz Hollivudda deyil, Qazaxıstandasınız! Ənənələri yeniləməyin vaxtı gəlib çatıb!” deyib, öz araqçınlarını çıxarır və səhnənin önünə qoyurdular. Rejissor bu araqçınları bütün tamaşa boyu səhnənin önündə saxlayaraq, sanki seyrçilərə altından xətt çəkilmiş şəkildə bildirirdi ki, milli ənənələr heç vaxt unudulmur, Qərb mədəniyyəti nə qədər bizi üstələsə də, biz öz köklərimizi unutmamalıyıq. 
 Rejissor mətni qısaldaraq tamaşanı daha yığcam şəklə salmış, əsas diqqəti sözlərə deyil, mahnı və rəqslərə, hərəkət və plastikaya vermişdir. Operetta janrının təbiətini saxlayan Qoça Xviçia hərəkət dinamikasını gücləndirərək truppanın gənc aktyorlarının böyük imkanlara malik olduğunu göstərə bilmişdir. 
 Hər bir aktyor xəsislik etmədən əlvan boyalardan bəhrələnərək öz obrazına xüsusi xarakter tapa bilmişdir. Səhnədə mənfi personaj olmasa da çoxlu gülməli vəziyyətlər vardı. Lakin seyrçilər onlara deyil, onlarla bərabər gülürdülər. Həmçinin, qeyd etmək lazımdır ki, tamaşanın uğuruna müsbət mənada təsir edən cəhət hər rolda müasir gənclərin psixologiyasının nəzərə alınması idi. 
 Sevgiyə görə arşın malçı kimi geyinməyə də razı olan tacir Əsgəri Aydos Nurmaqambetov oynayırdı. Yalnız sevdiyi insana ərə gedəcəyini qəti şəkildə qərara alan Gülçöhrə rolunu isə Dinara Juldızqızı canlandırırdı. Gənc, gözəl aşiqlər tamaşanın təkcə lirik xəttini aparmırdılar, ona həmçinin, çoxlu komik elementlər də əlavə edirdilər. Əsgər Gülçöhrəyə öz sevgisini göstərmək üçün Hollivud filmlərindən tez-tez rast gəldiyimiz zingildəyirdi ki, bu da indiki gənclərəçox tanış gəlir və zalda yüngül gülüş yaradırdı. 
 
 

 Cahan rolunda aktrisa Diana Kazıkeşevun ifasındada yeni oyun axtarışı gözə çarpırdı. Hər zaman öz istəyinə gah gülərək, gah da ağlayaraq çatması çox komik vəziyyət yaradırdı. Diana həddini aşmadan qroteskdən gözəl istifadə edir, bununla yanaşı, obrazının komikliyini qabardırdı. 
 Dulat Okasovun Süleyman rolu isə əsl Hollivud qəhrəmanı kimi alınmışdı. Rejissor işləməsində o, amerikan təhsili və mədəniyyəti almış bir şəxs olaraq doğma şəhərinə qayıtdıqdan sonra burada mafiya qruppasının kiçik bir lideri kimi təqdim edilir. Təəccüblü deyil ki, Sultan bəyin qızını tanımadığı Əsgərə verməsi Süleymana təsir edir və silahını işə salır. Obraz maraqlı alınsa da aktyorun səsinə intonasiya boyaları əlavə etməsi heç də pis olmazdı. 
 Yerjan Amatayev və Dinara Kabışeva öz ifalarında Vəli və Telli obrazlarını həqiqi klassik komik nökər cütlüyü kimi yarada bilirlər. Onların "– Pulun var? – Var, var!” duetləri müasir gənclərin mühüm və aktual problemini qaldırırdı. Rejissor bu mahnını bir neçə dəfə səsləndirməklə müasir dövrdə baş verənlərə xüsusi vurğu vururdu. 
 Tamaşada bütün türk xalqlarının ənənələri, mahnı və musiqiləri, rəqs və komik elementləri çox uğurlu şəkildə oxunurdu. Bu, təkcə tamaşaya bəzək kimi xidmət etmirdi, eləcə də, onun bədii bütövlüyünü qorumağa kömək edirdi. Bu tamlıq həmçinin dəqiq səhnə həllini tapmış hər bir aktyor oyunu və rejissor fikri ilə də şərtlənirdi. Tamaşada kütləvi səhnələr də illustrasiya kimi deyil, komediyanın ayrıca personajı kimi yaxşı işləyirdi. Rejissor onları uğurlu şəkildə hadisələrin süjetinə daxil etmişdi, onlar tamaşanın hər səhnəsində çıxış edirdi. Süleyman səhnəyə çıxanda silahlanmış köməkçiləri olur, Gülçöhrə ariyasını oxuyanda onun ərtafında fanarlarla rəqs edərək, onun sevgisinin necə yarandığını göstərir, Əsgər öz sevgisin Gülçöhrəyə etiraf edəndə isə onları gül-çiçəklə əhatələyərək, sevgi rəqslərinə dəstək olurdular. 
 Muziklda söz, mahnı, rəqslər, plastika orqanik şəkildə birləşmişdi ki, bu da Gənclər Teatrında bu janrın yaxşı mənimsənildiyini göstərirdi. Aktyorlar rəqs edə-edə oxuyur, dialoqlardan xor musiqilərinə rahatca keçirdilər. Əlbəttə, bütün bunları gənclərin dəqiqliklə ifa etmələri üçün ciddi hazırlıq tələb olunurdu. Onların ruhlandırıcı oyunları o qədər enerjili və orqanik idi ki, bu əsərin tərcümə pyesi olmasına inanmaq olmurdu. 
 Tamaşanın yeganə mənfi cəhəti səhnə tərtibatı idi. Şərqi Qazaxıstan vilayət Dram Teatrının rəssamı Şota Qoqovadze əsərin bədii məzmunu ortaya qoya bilməmiş, janr özünəməxsusluğunu tapmamışdı. Belə ki, keçən əsr üslubunda olan dekorasiya heç cür müasir yozumlu əsərlə səsləşmirdi. Ən vacib kompanentlərdən olan işıq effektləri çatışmırdı. 
 Gənclər Teatrı klassik irsə müasir yanaşma göstərdi, gürcü rejissor Qoça Xviçia isə özünü bütün yaradıcı prosesi professional şəkildə qurmağa qadir olduğunu sübuta yetirdi. 
 Gürcü rejissorunun səhnələşdirdiyi, qazax aktyorları tərəfindən ifa olunmuş, Azərbaycan bəstəkarının "Arşın mal alan”  musiqili tamaşası özündə operetta üslubunu və müasir şounu birləşdirərək, incəsənətdə həqiqi multikulturalizm modeli yaratdı. Son olaraq ümid edirik ki, tamaşanın repertuarda ömrü uzun olacaq və hər dəfə anşlaqla keçəcək, Oskemen Gənclər Teatrı isə öz axtarışlarını davam edəcək və ölkədə müasir istiqamətdə işləyən istedadlı truppalardan biri olacaq. 
 
Anar Erkebay, teatrşünas,
T.Jurgenov adına Qazaxıstan
Milli İncəsənət Akademiyasının
dosenti, sənətşünaslıq namizədi