Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Şeirimin yaşayacağına ümid bəsləyirəm – Azad Yaşarın müsahibəsi
2554
16 Dekabr 2019, 09:19
 "Kaspi” qəzeti şairlərlə "Poeziya söhbəti” adlı layihəyə start verir. Müsahibələrdə yalnız şeir haqqında danışılacaq, klassik və çağdaş şeirimizin, eləcə də dünya poeziyasından danışılacaq. Artkaspi.az saytı Azad Yaşarla müsahibənin davamını təqdim edir:
 
 

  – "Konsept” adlı kitabınızda, adından da göründüyü kimi, forma və məzmunca yeni şeirin nümunələri toplanıb. Azərbaycan oxucusu bu tip şeirlərə hazırdırmı?
  – Etiraf eləməliyəm ki, Azərbaycan poeziyasında ilk konseptual şeirlərə mən imza atmışam, sonradan bu üslubda şeir yazanların sayı bir qədər artıb. Sayca ikinci şeirlər kitabım 2016-cı ildə, 55 yaşım ərəfəsində işıq üzü gördü. Tamamən konseptual mətnlərin toplandığı bu kitaba əvvəlki kitabdan da 15 şeir saldım, çünki onlarda da konseptualizm rüşeymləri aşkar görünməkdə idi. Konseptuallıq – yaradıcı şəxs qədər onun "istehlakçısından”, yəni oxucudan da, yüksək intellekt, mənalar və qavramalarla həm sərbəst, həm də silsiləvari oyuna hazırlıq, yeni və fərqli yanaşmalara, fikirlərə açıqlıq tələb edir, əslində, həyatdakı hər şeyin bir mənada oyun, böyük oyunun içində bir oyun olduğu fikrini aşılayır. Çox vaxt nəzəriyyəçilər tərəfindən o, postmodernizmin içindəki bir axın, cərəyan olaraq təqdim olunsa da, əslində, bu yanaşmanın özü də mübahisəlidir. Bayaq sadalanan cəhətləri ucbatından, onun böyük kütlələr tərəfindən dərk olunub, dəyərləndirilməsi, dillərdə dastan kimi dolaşması, əlbəttə ki, absurd olardı. O, bir növ seçilmişlərə, intellektuallara, ruhunu hər cür məngənədən uzaq tutanlara hesablanıb, o – tribuna, meydan və stadion şeiri deyil, mahnı bəstələnəcək şeir heç deyil, öz aləminə qapılan zəki insanların anlayıb, həzz alacağı şeirdir. Belələrinin isə sayı istənilən cəmiyyətdə xeyli azdır, yəni milyonlarla ölçülmür. Bununla yanaşı, o, şux şeirdir, təzəliyə, təravətə, fərqli rakurslara, yanaşmalara hesablanan şeirdir. Bunları deyərkən, yadıma abstrakt boyakarlıq haqda bir sənət nəzəriyyəçisinin ötən əsrin birinci yarısında səsləndirdiyi bir fikir düşdü: "Rəssamlıq elə bir həddə yüksəlib ki, artıq rəssamlar da bir-birinin nəyi təsvir etdiyindən tam əmin deyillər”. Ancaq aradan yüz il ötəndən sonra həmin o "anlaşılmayan” əsərlər həm öz gerçək qiymətlərini aldılar, həm onların öz pərəstişkar ordusu formalaşdı, həm də hazırda ən nüfuzlu muzeylərdə sərgilənirlər. Yəni konseptuallıq da bu günə yox, sabaha, gələcəyə hesablanmış cərəyandır və bu baxımdan futurizmin aşkar rəqibidir. Çünki futurizmin məhz gələcəyə hesablanmış olması onun sadəcə adında cəmlənibdir, bundan o yana keçmir.           
 
  – "Sən kimsən?” şeirinizdə "Mənə dostunu göstər deyim kimsən” fikrini "Çörəkpulunu harada, nədən və hansı yolla qazandığını de, sənin kim olduğunu söyləyim” fikri ilə əvəzləyibsiniz. Başqa oxşar misallar da çəkə bilərəm. Şeirdə bu cür sərt həqiqətlərin ifadəsindən danışaq...
  – Orada yanaşmanın daha bir və xeyli önəmli şərti də var ki, onu vurğulamasaq, bu "dostu qiymətləndirmə” analizi heç də tam görünməz: "Çörəkpulunu harada, nədən və hansı yolla qazandığını, həm də onu nəyə xərclədiyini de, mən də sənin kimliyini sübut edim”. Çünki insanın pulu nəyə xərclədiyi onu nədən və necə qazanmasından heç də əhəmiyyətsiz meyar deyildir. Hətta belədə son nəticə məlum olacağı üçün onun pulu ümumiyyətlə niyə qazandığını, ondan ötrü niyə bu qədər zillətə qatlaşdığını da şüuraltı səviyyədə, həm də səmimi izaha-etirafa gərək duymadan da anlamaq mümkündür.  
  "Hamı və Heç kim” kitabında gedən "Dost bildiklərimiz” şeirinin fəlsəfi alt qatında isə fərqli bir həqiqət yatır: Sən kimisə özünə dost saya bilərsən, amma əsas olan odur ki, o, səni özünə nə sanır. Bunun özü də kifayət qədər sərt həqiqətdir. Ayrı-ayrı dövlətlərin və insanların tarixinə nəzər salanda onların öz dost-düşmənlərini düzgün seçmədiklərinin və dəyərləndirə bilmədiklərinin şahidi oluruq ki, bu da son nəticədə onların sonrakı aqibətini təyin eləyib.  

  – Şeirləriniz "konseptual mətnlər”dir. Amma konseptuallıq bir neçə baxımdan mətnlərə yansıyır: tematik mövzular, postmodernist xəttin qabarıqlığı, Şərq motivlərinin yeni rakursda həlli, şeirin bir neçə sənətin sintezində yaranması və s. Siz yazdıqlarınız kontekstində bu sadalananlardan hansının üzərində daha çox dayanırsınız?
  – Konseptuallıq həndəsi silsilə kimi bir məfhumdur, ondakı variantların ucu-bucağı, sayı-hesabı yoxdur, odur ki, onu ən müxtəlif və bütün mümkün tərəfləriylə şeirimizə gətirməyə çalışıram. Qədim latın dilində "conceptus” sözü indi zənn olunduğu kimi "məfhum” və ya "qavram” mənalarında yox, məhz "törəmə”, "törəmiş” mənalarında işlənirdi və bu, daha dəqiq yozumdur. Konseptualizm də zahiri (məlum) və batini (gizli) konseptlərlə manipulyasiya, onları hallandırma, mayalandıraraq çoxaltma, hər şeyə interpretasiya ilə, bir növ caz estetikasında və bir də oyun təliminə (Yohan Heyzinqa və s.) uyğun yanaşma cərəyanıdır. Burada başlıca şərt – orijinallıq, təkrarsızlıq, ən adi şeylərdə başqalarının görə bilmədiyini görmək, tapmaq sayıldığından, siz də razılaşarsınız ki, hər gün, hər an orijinal bir fikir, nou-hau tapmaq elə də asan məsələ deyildir. Başqa sözlə desək, orijinal şeylərə insanı bezdirəcək qədər çox və addımbaşı rast gəlinmir. 
  Bu yerdə onu da vurğulayım ki, "Hamı və Heç kim” kitabımdakı "Göyərçinlər” şeiri şair dostlarımdan birində necə dərin təəssürat yaratmışdısa, o, bənzər üslubda tam bir silsilə şeir yazmışdı. Hətta özü o vaxt bu təsirlənməni ikilikdə mənə səmimi şəkildə etiraf da eləmişdi. Üstündən 17 il ötəndən sonra bu faktı o ya danar, ya da sükutla üstündən keçər bəlkə də... 

  – 2000-ci illərin əvvəllərində sizin və təmsil olunduğunuz ədəbi çevrənin ədəbiyyata gətirdiyi sərt poetik dil, solğun lirizm, romantizmə ironiya, alternativ tarix və s. xətlər bir dövr çox maraqla qarşılandı. İndi isə yenidən şeirdə liriklər meydan sulayır, "ah-uf” poeziyası cövlan edir. Amma bir dövr, doğrudan da, sizin və əhatənizin yazdıqları poetik xətt kimi daha artıq dərəcədə qəbul edilirdi. Sizcə, bizim şeir niyə 2000-ci illərin şeir yoluna sadiqlik yolunu seçmədi?
  – Azad Yazarlar Ocağının (AYO) dörd qurucusundan biri kimi ədəbiyyatımızın yeniləşməsi, dünya ədəbiyyatı ilə ayaqlaşması uğrunda, kitaba, ədəbiyyata fərqli bir maraq oyatmaq üçün, qismən də ədəbi məmurlarla apardığımız mübarizədə ən kəskin və nəzəri-analitik yazıları o vaxt mən yazırdım. Ovaxtkı ruh yüksəkliyi poeziyada da öz əks-sədasını tapırdı, onun ifadə tərzi və dili daha sərt idi, fərqli texnikalarda əsərlər yaranırdı, ortaq antologiyalar çap edirdik, əsərlərimiz Rusiyada, Türkiyədə, İranda və keçmiş sovet respublikalarında "Azərbaycan poeziyasının yeni dalğası” başlığıyla çap olunurdu. AYO ədəbiyyatımızı SOSrealizm mürgüsündən oyatmaq, onu dünya ədəbiyyatı ilə tanış etmək yoluyla, aparıcı ədəbiyyatlar sırasına çıxarmaq, yeni forma və məzmun axtarışlarına girişmək və sair istiqamətlərdə yetərincə, bacardığı qədər fəaliyyət göstərib və bütün bunlar danılmazdır. Ən maraqlı cəhət də budur ki, ölkənin digər yaradıcı sferalarında - bəstəkarlar, rəssamlar, jurnalistlər, kinematoqrafçılar və sair sənət adamları tərəfindən bənzər bir addım atılmadı və onlar bizim nələr etdiyimizi, sonsuz cürətimizi görəndə dərindən heyrətlənirdilər. İndi bunu çoxları etiraf eləməsə də, tənqidlərimizin nəticəsi olaraq AYB rəhbərliyi qısa müddətdə ahıl ədibləri cavan yazarlarla əvəz elədi, qəzet-jurnal redaktorları xeyli cavanlaşdı, bizə alternativ olaraq sonradan Gənc Ədiblər Məktəbi yaradıldı, rəsmi ədəbi dairələrdə, kitab-jurnal nəşrində qismən və müvəqqəti də olsa, canlanma yaşandı. 
  2001-2011-ci illərdə "Ocaq” hələ fəal idi, "Alatoran” jurnalı çıxırdı və oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanırdı. Hətta onun Cənubi Azərbaycanda surətinin çıxarılaraq satıldığı da bəlli idi. Lakin həmin illər ərzində AYO-dakı şairlərin əksəriyyəti – Həmid Herisçi, Murad Köhnəqala, Nərmin Kamal, Aqşin Yenisey, Sevinc Pərvanə, Şərif Ağayar, Seymur Baycan, Günel Mövlud, Zahir Əzəmət və başqaları – poeziyadan nəsrə, publisistikaya və esseistikaya keçid elədilər, bir mənada şeirin daşını az qala həmişəlik atdılar. Bu cür seçim etmək haqqı, əlbəttə, hər kəsin fərdi işidir. Təkcə Rasim Qaraca və mən şeir "səngərini” tərk eləmədik. Rasim də ara-sıra hekayə, roman və esse kitabları çap etdirdi. Mən isə bu ikinci xətti öz tərcümələrim vasitəsilə davam etdirdim, hərçənd tərcümələrimdə də hər zaman şair olduğum bariz şəkildə sezilir...
  Aradan illər ötəndən sonra əmin oluram ki, "Ocaq”da bizim əsərlər barədə tənqidi, nəzəri-analitik yazılar yazacaq şəxslərin meydana çıxmaması bizim nəsildaşların poeziyasının daxili qatlarının, fəlsəfəsinin açılmasına şərait yaratmayıb. Həm də yaradılan mətnlər axıra qədər andeqraund poeziyası olaraq qaldı, çünki öz mahiyyətinə görə bu, məntiqliydi və elə belə də olmalı idi. O da var ki, "Ocaq”dan istefa verib, rəsmi ədəbi qurumlara üz tutanlar, həm də bunu ev, təqaüd, ədəbi mükafat, pulsuz kitab çapı və digər maddi dəyərlərə şirniklənərək edənlər də az olmadı. Nəticədə söz sənətinə və kitaba sevgi yaratmağı, ədəbiyyatımızla dünyaya çıxmağı özünə hədəf seçən daha bir təşəbbüs də gömüldü, getdi.
  O ki qaldı indi meydana çıxan "şikayətamiz” liriklərə, bəlkə onlar da öz dəsti-xətlərini tapana qədər bu yolla gedəcəklər, əgər onu tapmasalar, aydın məsələdir ki, şeir dumanında görüntüdən itəcəklər. Cəmiyyətdəki ümumi ovqat bütün dövrlərdə, həm də istər-istəməz, poeziyada özünü göstərir. Əgər ötən onilliklər ərzində biz Qarabağı işğaldan azad eləsəydik, bəlkə onda ən azından bu "ah-uf”lar da sevinc təzahüratı və qələbə nidaları ilə   əvəzlənərdi, əlbəttə.       
      
  – Şeirlərinizin ironik qatında belə bir məqamı müşahidə etdim: sanki hansısa mənaya gəlib çatırsınız, ordan çatdığınız mənaya yetməyin özü sizin üçün dəyərsiz görünür, nəticədə şeirdəki situasiya özü-özlüyündə absurda çevrilir. Məsələn, "Kağız para və ya para kağız” şeirində məna qatında, "Cin eyni, şeytan eyni” şeirindəki haşiyələrdə, "Qalua, yoxsa Qalu”da yalnız anlamada absurd yaranır. Bu şeirlərin adındakı "və ya”lardan da oxucu kimi tərəddüdə, eyni ovqata – absurda köklənmək olur. Sualım budur ki, bütün bunlar sırf dünyagörüşünüzlə bağlıdır, yoxsa həyatı şeirlə dərk etməyin özü əslində absurd bir şeydir?
  – Bəlkə də bu absurdluğun səbəbi dünyanın mövcud modelindən, onun qavrayışındakı dayanıqsızlıqdan irəli gəlir, bilmirəm. Bunun bir səbəbi də bir şeyi, hadisəni təsvir edərkən onun oxşarı, onun başqa versiyası, paraleli sayılan şeyə və əşyaya da diqqəti çəkməkdir. Bir şeyi başqa, bəzən tamamilə ona zidd bir şeylə təsvir etmək, onun əsas məğzini tamaşaçıya çatdırmaq texnikasından rəssamlıqda da əsrlər boyu geniş istifadə ediblər. Müxtəlif sənət növlərində eyhamlı, üstüörtülü, ikibaşlı gedişlər həmişə rəvacda olub, axı olay və təsvirlərin üzərindəki sirr pərdəsinin qəfil qaldırılması, gözlənilməz sarsıntı və sürprizlər tamaşaçıya və oxucuya daha maraqlı və unudulmaz təsir bağışlayır. Elə buna görə də nəsrdə və dram sənətində düyün texnikası hələ də qüvvədə qalır. İxtisasca və ruhən memar olduğum üçün mən də belə modellər qurmağa, imkan düşdükcə söz performanslarından, cürbəcür instalyasiyalardan vaxtaşırı yararlanıram.

  – "Konsept” kitabınızda şeirlərdəki mənalar dərindədir, ironiyaları anlamaq üçün baş sındırmaq lazımdır, ovqatınızın mənzərəsi belə, ikibaşlıdır və s. Amma kitabdakı rəsm əsərlərində şəklin dedikləri daha tez aydınlaşır, sanki sözünüzü dərinlərdə gizlədib, çəkdiklərinizi isə əlinizdə göstərmək istəyirsiniz. Sizcə, müşahidələrim nə dərəcədə dəqiqdir?
  – Əslində, rəsmlərdə də tək qat, sadəlik yoxdur, onlar da uzun illərin və axtarışların məhsuludur. Bəzilərini hətta 30-40 il sonra ortaya çıxarmışam. Əsasən qrafika janrına üstünlük verdiyim üçün minimum rəngdən, minimum formadan yararlanıram. Hətta poeziyamızda ilk qrafik şeirləri də mən yazmışam – Qrafik şeir” və "Ağlı-qaralı dünya”. Orada da cəmi iki rəngin – ağ və qara – köməyi ilə bütöv bir mənzərə yaratmağa çalışmışam. Bu baxımdan həmin texnika qismən yapon hokkuları və qravyuraları ilə səsləşir. O mətnlərdə şeirin harada başlanıb, rəsmin, təsvirin harada bitdiyini söyləmək, dəqiq sərhədləri göstərmək elə özüm üçün də çətindir. Bunlar iki fərqli sənətin maksimal dərəcədə yoğurulma örnəyidir, sözlə yüksək vizuallığa nail olmadır.   

  – Şeir diliniz məişət dili ilə elmi dilin arasındakı bir xətdədir. "Passiv şikayət”, "higyenik bezlə təmas”, "ginekofobiya”, "Rubik kubu”, "zappinq”, "polifonik zövq”, "antihoroskop”, "plastik əməliyyat”, "kontur bərəkəti”, "dozanın qaçması (overdose)”, "quş demokratiyası”, "horror şeir”, "sinusoid” və bu kimi ifadələr işlədirsiniz. Sizcə, şeir dilinizi çox zora salmırsınız ki?
   – Mən yaradıcılığa öz fərdi sistemimi, dünyamı qurmaq işi, missiyası kimi yanaşıram. İllərdən bəri bir neçə elmi sözlük üzərində də çalışıram, fərqli dilləri qarşılaşdıraraq, daim söz və məna eksperimentləri ilə həşr-nəşrdəyəm. Daxili düşüncə səviyyəm necədirsə, məişətdəki danışıq dilim hansı səviyyədədirsə, yazı dilim də elədir və bu mənada, bir çoxlarından fərqli olaraq, daxili bir uçurum içində çabalamıram, necə varamsa, eləyəm. İlk baxışda şeir dilimin nisbətən qəliz olduğu təəssüratı yarana bilər, amma o, 100 faiz mənim öz fərdi dilim və üslubumdur, onda özgələri yamsılayan heç nə yoxdur. Dil isə canlı bir prosesdir, donuq və durğun nə isə deyildir, o, daim xarici və daxili təsirlərə məruz qalır. Hər hansı dil yaşasın, var olsun deyə, onun daşıyıcıları fəal, yaradıcı olmalıdırlar. Çox təəssüf edirəm ki, müstəqillik dövründə ana dilimiz elmin, texnologiyanın inkişafı ilə ayaqlaşmaq, öz bazasını gücləndirmək niyyətindən hədsiz uzaqdır, xarici dil, məfhum və terminlərin qarşısında duruş gətirə bilmir, daim geri çəkilir, yenilənə, pöhrələnə bilmir, söz baqajını artırmaqda acizdir. Hələ bir dəstə də ziyalı var ki, dildən məlum sözlərin çıxarılmasına, ona yeni sözlərin gətirilməsinə qarşı çıxırlar. Adamda belə təəssürat yaranır ki, bu cür düşünənlər hansısa ingilis, rus və ya çinli "legionerin” gəlib, bunların dilində bir yenilik edəcəyini umurlar. Naşı reklamların və tərcümələrin dilimizə vurduğu ağır zərbələr də, türk, rus və ingilis dillərinə xas olan, dilimizə sezilmədən, bəzən şüuraltı səviyyədə sırınan şablonların zərəri isə danılmazdır.
  Şeir dilimin mürəkkəbliyi həm də ondan irəli gəlir ki, onu deyilən fikri aforizm səviyyəsinə qədər cilalayıram, əsas fikrə xidmət eləməyən, yerinə düşməyən bütün sözləri kəsib-budayıram. Arada bununla bağlı zarafatla deyirəm ki, uşaq vaxtı da əvvəlcə tək-tük sözləri dilimə gətirirmişəm, sözləri çinədanıma yığıb, lazımlı məqam üçün saxlayırmışam. Anam deyir ki, üç yaşından sonra qəfildən və qollu-budaqlı cümlələrlə danışmağa başlamışam. Yəqin şeirlərimdə də bu tendensiya özünü göstərir. Bütün hallarda yazı dilim təmiz Azərbaycan dili olmaqla yanaşı, həm də müəllif dilidir. Axı mən, folklor ədəbiyyatı yaratmıram!
  Deyilənlərlə yanaşı, bir çox şeirlərimi heç tanımadığım insanlar müəyyən tədbir və görüşlərdə, həm də heç gözləmədiyim halda mənə əzbərdən deyiblər ki, bu da məni hədsiz dərəcədə karıxdırıb. Bəzən də deyirlər ki: "Şeirlərinizi ilk dəfə oxuyanda adam fikirləşir ki, deməli, belə də yazmaq olarmış? Amma sonra düşünürsən ki, yeni, fərqli və orijinal bir tərzdədirsə, niyə də olmasın?!”
  Yeni düşüncə tərzi isə öz növbəsində məndən həm də yeni ifadə tərzi və fərqli sözlər tələb edir. Yəni yenilik bütün qatlara, həm də maneəsiz şəkildə sirayət eləməlidir.

  –  "Konsept” kitabı öz şeirlərinin mövzuları ilə deyir ki, hər şey şeir mövzusu ola bilər. Mövzu rəngarəngliyi ən azından bu fikrə gəlməyimə səbəb oldu. Əslində də, belədir, yoxsa?
  – Bəli, hər şey şeir ola bildiyi qədər hər şey şeir olmaya da bilir. Bizim bəzi müasir şairlərin şeirlərini oxuyanda bəndin, qafiyənin, bölgünün yerli-yerində olduğunu görsək də, mətnin cansız, ruhsuz bir şey olduğu qənaətinə gəlirəm. Tərcümə ilə sıx məşğul olduğum üçün o dəqiqə anlayıram ki, belə mətni başqa dilə bir çevirən tapılsa, ondan geriyə heç nə qalmayacaq, çünki bu prosesdə dilimizə xas bədii fəndlər, o ard-arda düzülən qafiyələr və metaforalar bir heçə çevriləcək, şeirin özəyi, onurğası olmadığı üçün tərcüməçi də bu özəlliyi ona əsla qazandıra bilməyəcək. İllər öncə bir oxucu mənə ürkək və anonim şəkildə bildirmişdi ki, yazdıqlarınızın adını şeir yox, başqa bir şey qoymanız məsləhətdir. Adətən, belə düşünənlərə "Ən çox sevdiyiniz MÜASİR şair kimdir?” sualını versəniz, "Səməd Vurğun” cavabını alacağınız şübhəsizdir, çünki özü XXI yüzillikdə yaşasa da, poetik zövqü ötən əsrlərdə qalıb, zehni hər cür yeniliyə, tapıntıya qapalıdır. Mən də belələrinə Molla Nəsrəddinin qazı işləyərkən hamıya dediyi "Sən də haqlısan” cavabını verirəm, çünki məni narahat edən məqam – ümumi səviyyədir, fərdlərlə uğraşmaq deyil, yoxsa əsl məqsəd, hədəf unudular, gedər, yaradıcılıq şövqüm, həvəsim də puç olar...     
         
  – Şeirlərinizdə haşiyələr, ekskurslar, epiqraflar, alıntılar, atalar sözləri və sairə geniş yer verilir. Sanki, demək istədiklərinizi ancaq şeirin öz vasitəsi ilə ifadə etmək sizə bir az çətindir, yaxud da daxilən kənar qüvvətləndirmələrə ehtiyac duyursunuz...
  – Sadaladığınız bütün bu məqamlar postmodern və konseptual şeirin, geniş miqyasda bu cərəyanı təmsil edən sənətin əsas səciyyələrinin cüzi bir qismidir. Hətta postmoderndə "Sitatla düşünmə” termini var, o, ən müxtəlif din, dil, mövqe, cərəyan və zəmanə təmsilçilərinin dedikləri fikirləri qarşılaşdırmaq üzərində qurulur və bunlar sayəsində 3-cü, 4-cü, n-ci düşüncə formalaşdırılır. Bənzər gedişi mən ədəbiyyatımızda ilk dəfə "Gözlərin zinası” şeirimin epiqraflarında oxucuya təqdim etmişəm. Əlbəttə, bütün bunlar oxucudan intellektual səviyyə, hüdudsuz düşüncə və hissiyyat tələb edir ki, bunu da hər oxucudan uma bilməzsən. Odur ki, məhdud oxucu dairəsi ilə kifayətlənməli olursan, ümumiyyətlə, insanların hamısı intellektual olmur və olmaq məcburiyyətində də deyil. Amma həyatda belələri ilə rastlaşanda dinindən, dilindən, irqindən asılı olmadan onlar səni ilk andan başa düşür və nə demək istədiyini o dəqiqə anlayır, havada yaxalayır.      
   
  – İroniyaları təkcə şeirlərin təməlinə yox, həm də qafiyələrə yerləşdiribsiniz. Bəzən gülüşə qərq olurdum oxuyanda. Sanki keçmişdən yalnız gülərək xilas olmaq qənaətindəsiniz?
  – İroniya – bu fani dünyada ölümlü insanı diri tuta biləcək bəlkə də yeganə vasitədir, yetər ki, sağlam məntiqə, tərəfsiz düşüncəyə söykənsin. Keçmişlə, bəzən təbəssümlə vidalaşmaq lazımdır ki, sabaha, gələcəyə gedən yolda o, əl-ayağımıza dolaşmasın, bizi məngirləməsin, öz ağuşunda tutub-saxlamasın...

  – Mənalı olmaq çətindir, ya maraqlı olmaq? 
  – Əslində mənalı  olan bir şey insana həm də maraqlı gəlir, amma mənalılığın özü o mənanı verənin dünyagörüşündən, dünyanı duyumundan, həyat təcrübəsindən – yaşından və məşğuliyyətindən yox! – asılıdır. Məsələn, mənə mənalı gələn bir şey yüzlərlə insana ilk baxışda mənasız, əhəmiyyətsiz görünə bilər, amma bunu əgər onlara fərqli rakursdan çatdıra bilsəm, bu təqdimatımla onları qismən sarsıda bilsəm, yəqin onlar da, bəlkə ilk andan olmasa da, zamanla bu axara, bu yanaşma tərzinə uyğunlaşacaqlar. Bu da olacaq yeni konsept, məlum olan bir şeyə fərqli baxış bucağı, köhnənin dekonstruksiyası, yeni mif və ya alternativ tarix. Çünki bütün sənət tarixi oxucuya, tamaşaçıya, dinləyiciyə məhz fərqli, alışılmamış impulslar vermək üzərində qurulubdur. Müasir insanın informasiya bolluğunda üzdüyünü, hətta zaman-zaman boğulduğunu nəzərə alsaq, onun üçün mənalı olmaq da, elə maraqlı görünmək qədər müşküldür.

  – Sonda çağdaş poeziyamız və onun yaradıcıları haqqında nə deyərdiniz? Şeirimiz hara gedir?
  – Şeir və ümumiyyətlə, yaradıcılıq fərdi inkişaf və özünüifadə sistemidir, insandan fasiləsiz iş, qeyrət və hünər tələb edir, burada dünənki uğurla, fəth olunan zirvə ilə arxayınlaşmaq olmaz. Ədəbiyyatımızda son iyirmi ildə xeyli yeni imza meydana çıxıb, aralarında orijinallığı ilə seçilənlər də az deyil. Ad çəkməsəm də, onlara arzum budur ki, ədəbiyyatımızın dünyada gedən yaradıcı tendensiyalara ayaq uydurması, ondan əsla geri qalmaması üçün əllərindən gələni etsinlər. Bunun üçün bizim xalqın yetərli istedadı, gücü və yaradıcılıq həvəsi var.  
 
  Söhbətləşdi: Fərid Hüseyn